De waarde van een kans

Stel: er is een loterij. Er zijn honderd loten en er is één hoofdprijs: € 100. Hoeveel is één lot waard?

Die som lijkt niet moeilijk. Als je alle honderd loten koopt win je gegarandeerd € 100. Dan is één lot dus één euro waard, oftewel de kans dat je wint maal het bedrag dat je dan wint.

Dit uitgangspunt is de basis van bijna alle actuariële berekeningen.

Eva en Marjet zijn even oud en aangesloten bij hetzelfde pensioenfonds. Het fonds heeft voor beide ook dezelfde pensioenaanspraak geadministreerd.

Eva werkt nog maar net bij haar huidige werkgever. Zij heeft kort geleden haar pensioen van haar oude fonds naar dit fonds laten overdragen. Haar vorige fonds heeft het in het verleden altijd goed gedaan en relatief goed kunnen indexeren. Haar indexatieachterstand is niet meer dan 4%.

Marjet heeft van jongs af aan bij deze werkgever gewerkt, maar is enkele jaren geleden gestopt met werken. In de afgelopen jaren heeft zij inmiddels 25% indexatieachterstand opgelopen.

Als het pensioenstelsel niet zou veranderen, zou Marjet een zogenoemd voorwaardelijk recht op inhaalindexatie hebben. Dat betekent dat als de financiële positie van het fonds de komende jaren voldoende zou verbeteren (bijvoorbeeld doordat de rente stijgt), haar pensioen alsnog met de achterstallige 25% zou worden verhoogd. Stijgt de financiële positie niet of niet voldoende, dan krijgt zij die achterstallige indexatie niet of slechts voor een deel. Het voorwaardelijk recht is dus een kans op een verhoging.

Zoals we bij de loterij gezien hebben, heeft dit voorwaardelijk recht een bepaalde waarde. De waarde is de kans dat de financiële positie voldoende verbetert maal de 25% indexatieachterstand.

Maar het pensioenstelsel verandert wel en het fonds van Eva en Marjet vaart in naar de WTP. Eva en Marjet krijgen precies dezelfde invaarbonus van 9%. Eva krijgt dus meer invaarbonus dan zij aan indexatieachterstand heeft, terwijl Marjet veel minder krijgt dan zij aan achterstand heeft. Bij de bepaling van de invaarrechten wordt namelijk geen rekening gehouden met de waarde van het voorwaardelijk recht op inhaalindexatie.

Het is de vraag of dit evenwichtig is. Wat vindt u?

Nieuwsbrief 04 – 25 januari 2026