Een stukje geschiedenis

De kiem voor Koopkrachtig Solidair Pensioen is gelegd in 2013. Een klant merkte terloops op “Het is toch raar, dat we met de huidige lage rente bijna gedwongen worden om dertigjarige obligaties te kopen”. De uitspraak intrigeerde me omdat hij enerzijds haaks stond op alles waar ik toen nog in geloofde: de risicomodellen van het Financieel ToetsingsKader en Solvency 2. Anderzijds was de opmerking wel evident waar.
Ik ging nadenken hoe dit kon en concludeerde al snel dat het rekenmodel waar op gevaren werd niet helemaal klopte. Maar hoe dan wel?

Ik begon met puzzelen over een voorspelling van de rente op basis van de macro-economische golfbeweging. Dat was een doodlopende weg. Pensioenen gaan over zó’n lange termijn, dat de onzekerheid van de uitkomst al snel groter is dan de uitkomst zelf. Dan wordt het geen rekenen, maar koffiedik kijken.

Ik verlegde mijn aandacht naar aandelen. Aandelen hebben een hoger verwacht rendement en een hoger risico. et risico wordt immers beloond met een risicopremie. Dat gebeurt altijd op langere termijn. En als je over meer jaren kijkt neemt dat risico af door wat actuarissen diversificatie noemen. Dat betekent dat je wel eens een zeper kunt hebben als je belegt in aandelen, maar elk jaar opnieuw een zeper is extreem onwaarschijnlijk. Als je aandelenbeleggingen over een lange periode bekijkt, dan wint de hogere verwachte opbrengst het op een bepaald moment van het risico. Oftewel: het rendement in het pessimistische scenario (’slecht weer’) is over al die jaren dan zelfs beter dan het rendement in het optimistische scenario (‘goed weer’) bij zogenoemde ’veilige’ beleggingen. In het vakblad De actuaris van maart 2015 stond een artikel van mijn hand  De kortzichtigheid van FTK en Solvency 2 over het verschil tussen risicobeheer op korte termijn en risicobeheer op lange termijn.

Toen ik dit verder uit ging werken, werd mij al snel duidelijk dat niet alleen zekerheid belangrijk was, maar ook koopkrachtbehoud. Dat werd in die tijd (en nog steeds) als twee tegenstrijdige doelstellingen gezien. Maar in mijn model gingen die twee doelstellingen hand in hand.   Ik ontwikkelde namelijk een model waarbij in pessimistische scenario’s de verplichtingen kunnen worden nagekomen. In gunstiger scenario’s dan de meest pessimistische bleef er daardoor geld over. Met dat geld kan worden geïndexeerd.  

Gaandeweg werden mij uit het maatschappelijk debat nog twee dingen duidelijk. De premie mag niet omhoog en koopkracht is zo belangrijk dat dit ook in een slecht-weer-scenario overeind moet blijven. Twee maatschappelijke eisen die precies in tegengestelde richting aan mijn model trekken. Maar hier werd ik geholpen door de ruwe doorrekening die wij begin 2024 hadden kunnen laten maken. Het bleek namelijk, dat met de huidige premies een koopkrachtig pensioen tot in heel sombere scenario’s mogelijk was.  

Daarmee heb ik dus een model klaarliggen waarmee pensioen zeker wordt en in staat is om de koopkracht voor gepensioneerden vast te houden. Overigens betekent dit ook dat het opgebouwde pensioen van mensen die nog niet met pensioen zijn in koopkracht gelijk blijft, afgezien van nieuwe opbouw door premiebetaling. De premie is stabiel en kan in een goed-weer-scenario in de toekomst omlaag.

Dit is waar ik mij de afgelopen twaalf jaar voor heb ingezet. Wat geen doel was maar een bonus die ik erbij cadeau kreeg, is dat de uitvoeringskosten een stuk omlaag kunnen. Risicobeheer op lange termijn vereist geen maandelijkse doorrekening en werkt met een veel minder hijgerige beleggingsorganisatie.

Nieuwsbrief 38 – 21 september 2025