Hoe kon de indexatieambitie verdwijnen?

Streven naar een koopkrachtig pensioen lijkt een voor de hand liggende ambitie. Toch is deze ambitie uit de pensioensector verdwenen. Zo’n tien jaar geleden is er zelfs een wet gekomen die een maximum stelde aan de indexatie. Hoe kon de sector deze voor de hand liggende ambitie uit het oog verliezen?

Rond de eeuwwisseling werd de sector geregeerd door regels die vanuit een actuariële invalshoek gebouwd waren. Actuarissen zijn bij uitstek de professionals die om kunnen gaan met een heel lange horizon. De premie die u op uw 25^e betaalt, moet ook uw uitkering op uw 95^e en hopelijk nog langer dekken. Actuarissen bekommeren zich daarom niet erg om de situatie nu, maar maken berekeningen die je als meerjarenbegroting zou kunnen zien om te borgen dat over zeventig jaar (of hoeveel jaar dan ook) die uitkering nog uitbetaald kan worden. Is er een ambitie om te indexeren? Geen punt, dan nemen we wat extra voorzichtigheid in onze aannames in acht, zodat uit de meevallers die indexatie betaald kan worden.

Rond de eeuwwisseling was er behoefte aan Nieuwe Actuariële Principes. De rekenregels moesten wat aan de eisen van de tijd worden aangepast. En daarvoor meldden zich beleggers. Beleggers hadden – eerlijk is eerlijk – in die tijd veel geavanceerdere computermodellen dan actuarissen om risico’s niet alleen te schatten, maar ook exact te berekenen. Actuarissen lieten daardoor de regie over de pensioensector overnemen door beleggers. Ik was daar zelf bij en keek – toen nog – vol bewondering naar wat die nieuwkomers in te brengen hadden. De Nieuwe Actuariële Principes werden het Financieel Toetsingskader.

Maar de beleggers hadden dan wel geavanceerde computermodellen; zij konden niet omgaan met de specifieke kenmerken van de pensioensector. In het bijzonder snapten zij het idee van indexatieambitie niet. Voor beleggers is er een verplichting of die is er niet. Een ambitie om (indexatie) te leveren kennen zij niet.
Die indexatieambitie heeft evident waarde. Als u mag kiezen tussen precies duizend euro krijgen of minstens duizend euro krijgen, dan is de keuze duidelijk.
Maar de beleggers konden met die ambitie niet omgaan in hun computermodellen en dat losten zij op door net te doen of die er niet was.

Door de onmacht van beleggers om de indexatieambitie kwijt te kunnen in hun rekenmodellen is deze dus gesneuveld. En omdat die beleggers een grote status kregen in de pensioenindustrie (ja, ook bij mij, mea culpa) is die ambitie ook uit de cultuur van de sector verdwenen.

Nieuwsbrief 08 – 22 februari 2026