Invaarschade fors groter dan verwacht

Voor stichting Pensioen Voldoen mocht ik de actuariële berekeningen van de invaarschade controleren.

Pensioen Voldoen

Pensioen Voldoen is een claimstichting die zich bezighoudt met collectieve rechtszaken in het veld van in te varen pensioenfondsen. Ze heeft als tactiek gekozen om twee concrete, echt bestaande, deelnemers als voorbeeld volledig uit te werken en door te laten rekenen.

Het doorrekenen is gedaan door actuarieel adviesbureau Confident. Ik heb de beoordeling daarvan als tweede lijn gedaan.

Tweedelijns beoordelingen

Dit is het werk dat ik doe als tweedelijns actuaris. Ik beoordeel het actuariële werk van anderen, soms op wettelijke basis, soms op vrijwillige basis. Ik doe de berekening niet over, maar ik kijk waar de berekening fout gegaan zou kunnen zijn. Welke aannames zijn er gebruikt? Waar zijn die op gebaseerd en wat vind ik daarvan? Welke data zijn er precies gebruikt in die en die stap van de berekening? Zijn er benaderingsmethodes gebruikt en wat zijn daarvan de consequenties? Met dit soort vragen fileer ik de berekening en spreek ik een oordeel uit over de kwaliteit ervan. Soms leidt dat tot aanpassing van de berekening.

Ditzelfde werk heb ik gedaan voor Pensioen Voldoen en de invaarschade berekening. Omdat dit geen routine berekening was heb ik eerst het plan van aanpak beoordeeld en daarna de feitelijke berekening nog een keer langs het plan van aanpak gelegd. Ik heb daarbij wat verschillen geconstateerd. Daarop heb ik met Confident het vergrootglas gelegd. Ik heb al die afwijkingen van het plan van aanpak als acceptabel of zelfs een verbetering aangemerkt.

Zo ben ik de hele berekening twee maal langsgelopen, eerst in theorie en toen nog een keer in de praktijk. Ik heb alle stappen gezien en alle stappen al dan niet na discussie akkoord bevonden. En toen was daar het resultaat. Normaal gesproken besteed ik daar niet zo veel aandacht aan. Dat klinkt misschien vreemd, maar als elke stap van de berekening klopt, dan klopt het resultaat vanzelf ook.

Het resultaat

Maar ditmaal was het resultaat wel erg verrassend. Een bedrag van tussen één en anderhalf jaarsalaris was niet meegenomen in de invaar berekening. Een tussenresultaat was misschien nog wel sprekender: de hele indexatieachterstand van 32% zou in het verwachte scenario in het oude stelsel in tien jaar zijn ingelopen. Die 32% werd bij het invaren afgekocht met 12% invaarbonus. Al het derde pensioenjaar van deze deelnemer zou in het nieuwe stelsel  het pensioen lager zijn dan het in het oude stelsel zou zijn, oplopend tot 20% verschil.

Dit kan toch niet waar zijn!?

Dit was een giga invaarschade. Dat kon toch niet waar zijn!? Omdat ik nu professioneel verantwoordelijk was kon ik het hier niet bij laten. Ik moest op zoek gaan naar een verklaring. En die kwam er.

De beursontwikkeling tussen 2008 en 2021 was er een die volgens de statistiek extreem onwaarschijnlijk was. Maar desondanks is het wel gebeurd. Vergelijk het met vijftien maal achter elkaar 1 gooien met een dobbelsteen. Extreem onwaarschijnlijk, maar het kan wel.

En dan is daar de menselijke natuur. Omdat dit scenario zich jarenlang ontvouwde zijn we het gewoon gaan vinden. Maar natuurlijk zette dit onwaarschijnlijke scenario zich niet tot in de eeuwigheid voort. De laatste vijf jaar heeft de beurs zich veel normaler gedragen en de dekkingsgraad van pensioenfondsen is flink aangetrokken. En de DNB scenario’s zijn gebaseerd op normale statistiek en niet op extremiteiten.

Ook ik ben gewend geraakt aan dat extreme scenario en ik heb mijn verwachtingen gebaseerd op voortzetten daarvan. Maar als de economie zich niet langer extreem, maar normaal gedraagt en de dekkingsgraden zijn ook wat genormaliseerd, dan is indexatie en inhaalindexatie een heel normale zaak.

Als professional was ik gerustgesteld. Mijn verwachting was fout; de cijfers kloppen wel.

Enorme invaarschade

Maar als mens ben ik dan weer geschokt over de uitkomst. Eén tot anderhalf jaarsalaris niet meenemen in de pensioenomzetting is gigantisch veel. Een pensioen dat 20% lager wordt door het invaren is enorm. Kan de sector een dergelijke invaarschade nog negeren?

Nieuwsbrief 27 5 juli 2026