Jacques van Marken

In beschouwingen over pensioen heb ik de naam van Jacques van Marken geregeld genoemd. Jacques van Marken leefde van 30 juli 1845 tot 8 januari 1906. Hij was directeur van wat later de Calvé pindakaas fabriek zou worden.
Jacques van Marken was een voor die tijd heel sociale ondernemer. Hij regelde onder andere een ongevallenverzekering, bouwde een fabrieksdorp (wat we nu sociale huur zouden noemen) en stelde een ondernemingsraad in.

Privé leest zijn biografie als een roddelrubriek. Zijn huwelijk bleef kinderloos, maar hij had een maîtresse, bij wie hij zes kinderen verwekte, waarvan drie het eerste jaar wist te overleven. Hij verzorgde zijn tweede gezin goed, financieel, maar zijn rol als vader moest natuurlijk beperkt blijven.
Op enig moment werd hij ernstig ziek en zijn vrouw nam tijdelijk de honneurs waar in de directie van de fabriek. Zij las de inkomende post, waaronder ook de brief van de maîtresse die vroeg waar de toelage bleef. Beide dames ontmoetten elkaar, wat leidde tot het misschien merkwaardige besluit van de vrouw om de toelage van de maîtresse voort te zetten. Toen de maîtresse overleed adopteerden Jacques van Marken en zijn vrouw de drie kinderen, die daarmee ineens een flinke opwaardering van hun welstand mochten ervaren.

Jacques van Marken stelde ook een pensioen in. Hij stelde in 1880: Voor een machine moeten we geld opzij leggen om hem aan het einde van zijn leven te vervangen. Voor de mensch moet aan het einde van zijn werkzame leven geld gespaard zijn om hem de rest van zijn leven ongeveer dezelfde welvaart te kunnen garanderen.
In mijn eigen woorden: Mensen bereiken op enig moment een leeftijd dat zij fysiek niet meer in staat zijn om de arbeid te leveren die nodig is om het inkomen te verwerven dat nodig is om door te kunnen leven op de eenmaal bereikte levensstandaard. Daarmee stelde hij een pensioenregeling in met als pensioenleeftijd 60. Zelf heeft hij daar weinig profijt van gehad. Hij was zestig toen hij overleed.

De relevantie van Jacques van Marken anderhalve eeuw later is dat hij heel duidelijk aangaf waarom we eigenlijk pensioen hebben. We hebben pensioen om de rest van ons leven dezelfde welstand te kunnen blijven genieten. Dit is belangrijk om vast te stellen. Deelname aan een pensioenregeling is namelijk via wet of CAO verplicht en het opleggen van een verplichting is alleen moreel houdbaar als die verplichting een duidelijk doel dient.

Helaas zijn we dit met z’n allen vergeten. We zien allerhande rekensommetjes langskomen, maar het besef, dat dit allemaal is opgetuigd met een bepaald doel ontbreekt. En elke vorm van controle of dat doel eigenlijk wel gerealiseerd wordt ontbreekt al helemaal. Voor mij is dit reden om degene die dat doel als eerste formuleerde nog eens in de schijnwerpers te zetten.

Nieuwsbrief 12 – 22 maart 2026